Mỗi mùa chim di cư, tại một số nơi vẫn có thể xuất hiện tình trạng săn, bắn, bẫy, bắt, mua bán, vận chuyển, nuôi nhốt và tiêu thụ chim hoang dã trái pháp luật.
Đây không chỉ là câu chuyện về một vài con chim bị bắt. Mỗi chiếc bẫy, mỗi tấm lưới được giăng xuống có thể tác động đến cả một khu vực chim đang kiếm ăn, nghỉ ngơi. Và phía sau hoạt động bẫy bắt luôn có thể là một chuỗi hành vi tiếp nối: bắt – vận chuyển – mua bán – nuôi nhốt – tiêu thụ.
Vì vậy, bảo vệ chim hoang dã, chim di cư phải bắt đầu từ việc nhận diện đúng những hành vi cần ngăn chặn và xử lý theo quy định của pháp luật.
1. NHỮNG HÀNH VI TRỰC TIẾP XÂM HẠI CHIM HOANG DÃ, CHIM DI CƯ
Các hành vi săn, bắn, giết, bắt chim hoang dã, chim di cư trái quy định pháp luật đều cần được phát hiện, ngăn chặn và xử lý theo tính chất, mức độ và đối tượng vi phạm.
Không thể coi việc “bắt vài con chim” là một hành động vô hại.
Bởi mỗi cá thể bị bắt từ tự nhiên đều có thể là một phần của quần thể đang duy trì sự đa dạng sinh học và cân bằng của hệ sinh thái.
Chỉ thị số 04/CT-TTg ngày 17/5/2022 của Thủ tướng Chính phủ đã yêu cầu tăng cường tuần tra, kiểm soát, ngăn chặn, bắt giữ và xử lý nghiêm các hành vi săn, bắt, giết, nuôi, nhốt, vận chuyển, kinh doanh, chế biến, tàng trữ, tiêu thụ trái pháp luật các loài chim hoang dã, di cư, đặc biệt trong mùa chim di cư.
2. ĐỪNG BIẾN NƠI CHIM TÌM ĐẾN THÀNH “BÃI BẪY”
Một trong những nguy cơ đáng lo ngại đối với chim hoang dã, chim di cư là việc sử dụng bẫy, lưới và các công cụ, phương tiện để bắt chim.
Trong thực tế, các hình thức này có thể xuất hiện tại những nơi chim thường kiếm ăn, nghỉ ngơi như: Bãi triều; Bãi bồi; Cửa sông; Vùng ven biển; Bãi ven sông; Khu vực đất ngập nước.
Đáng lưu ý, việc khai thác chim không chỉ diễn ra bằng một phương thức duy nhất mà có thể sử dụng nhiều loại công cụ, phương tiện hoặc cách thức dẫn dụ khác nhau.
Một tấm lưới được giăng xuống không chỉ chờ một con chim. Nó có thể đe dọa cả đàn chim đang tìm nơi kiếm ăn và nghỉ ngơi.
Vì vậy, người dân cần chủ động phát hiện, thông tin cho cơ quan chức năng khi thấy các khu vực có dấu hiệu đặt bẫy, giăng lưới, săn bắt chim trái pháp luật.
3. KHÔNG TRỰC TIẾP BẮT CHIM NHƯNG VẪN CÓ THỂ TIẾP TAY CHO VI PHẠM
Có người nghĩ:
“Tôi không đi bẫy chim, tôi chỉ mua vài con về nuôi thì có gì sai?”
Câu trả lời là: không phải cứ không trực tiếp bắt chim thì hành vi tiếp theo đều hợp pháp.
Tùy loài, nguồn gốc và tình trạng pháp lý của mẫu vật, các hành vi mua bán, vận chuyển, tàng trữ, nuôi nhốt, quảng cáo, chào bán, môi giới, chế biến hoặc tiêu thụ động vật hoang dã trái pháp luật đều có thể bị xử lý.
Bởi vậy, chuỗi vi phạm cần được nhìn nhận đầy đủ: Bắt → Vận chuyển → Mua bán → Nuôi nhốt/Tàng trữ → Tiêu thụ.
Không có người mua – sẽ giảm động lực đặt bẫy.
Không có thị trường tiêu thụ – sẽ khó hình thành đường dây khai thác trái phép.
Đó cũng là lý do công tác bảo vệ chim hoang dã phải đồng thời hướng tới người săn bắt, người mua bán và người tiêu thụ.
4. KHÔNG PHẢI LOÀI CHIM NÀO CŨNG CÓ CHẾ ĐỘ PHÁP LÝ GIỐNG NHAU
Không nên hiểu đơn giản rằng mọi loài chim đều bị cấm hoặc được xử lý với cùng một mức độ. Và, Không tự ý cho rằng: “Chim này không quý, bắt và nuôi chắc không sao”.
Trách nhiệm pháp lý có thể phụ thuộc vào loài chim; danh mục quản lý, bảo vệ; mức độ được pháp luật bảo vệ; số lượng, giá trị; nguồn gốc; hành vi thực hiện; công cụ, phương tiện sử dụng; hậu quả và các tình tiết liên quan. Đây là vấn đề người dân cần đặc biệt lưu ý.
Tùy tính chất, mức độ, loài, số lượng, giá trị, nguồn gốc và các tình tiết liên quan, hành vi vi phạm có thể bị xử lý vi phạm hành chính hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự nếu đủ yếu tố cấu thành tội phạm.
4.1. Xử phạt vi phạm hành chính:
Theo Nghị định số 146/2026/NĐ-CP, hành vi săn, bắt, giết, nuôi, nhốt động vật rừng trái quy định pháp luật có thể bị phạt tiền theo từng trường hợp; mức phạt được xác định căn cứ vào loại động vật và giá trị hoặc các tiêu chí mà Nghị định quy định,với mức phạt từ 1 triệu đồng đến tối đa đến 500 triệu đồng đối với cá nhân và 1 tỷ đồng đối với tổ chức;
Nghị định cũng quy định các hình thức xử phạt bổ sung và biện pháp khắc phục hậu quả trong các trường hợp tương ứng.
* Đừng nghĩ “Bắt vài con chim” là chuyện nhỏ
4.2. Truy cứu trách nhiệm hình sự
Đối với những hành vi đủ yếu tố cấu thành tội phạm, người vi phạm có thể bị xử lý theo Bộ luật Hình sự, bị phạt tiền từ 500 triệu đồng đến 2 tỷ đồng hoặc phạt tù từ 01 năm đến 05 năm
Vì vậy, không thể coi việc săn, bắt, mua bán động vật hoang dã trái pháp luật là “chuyện nhỏ”.
5. CÙNG HÀNH ĐỘNG ĐỂ NƠI CHIM TÌM ĐẾN THỰC SỰ AN TOÀN
Bảo vệ chim hoang dã, chim di cư không thể chỉ trông chờ vào một lực lượng.
Chính quyền địa phương cần quan tâm chỉ đạo, tuyên truyền và tổ chức thực hiện các biện pháp phù hợp với tình hình địa bàn.
Lực lượng Kiểm lâm và các cơ quan chức năng tăng cường kiểm tra, kiểm soát, phát hiện, ngăn chặn và xử lý vi phạm theo thẩm quyền.
Công an và các lực lượng liên quan phối hợp đấu tranh, xử lý các hành vi vi phạm pháp luật, nhất là những vụ việc có tính chất phức tạp, tổ chức hoặc có dấu hiệu tội phạm.
Người dân và cộng đồng không săn bắt, không mua bán, không tiêu thụ và chủ động thông tin khi phát hiện vi phạm.
Đặc biệt, Kế hoạch số 628/KH-BCA-BNN&MT ngày 17/10/2025 của Bộ Công an và Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã xác định việc phối hợp tổ chức tuyên truyền, đấu tranh, xử lý nhằm góp phần ngăn chặn các hành vi vi phạm pháp luật liên quan đến bảo vệ động vật hoang dã và nguồn lợi thủy sản. Kế hoạch được xây dựng trên cơ sở, trong đó có Chỉ thị 04/CT-TTg về bảo tồn các loài chim hoang dã, di cư.
Việc triển khai Kế hoạch 628 vì vậy không chỉ là nhiệm vụ của riêng một ngành mà đòi hỏi sự phối hợp giữa các lực lượng, chính quyền và cộng đồng, hướng tới các địa bàn, điểm nóng có nguy cơ xảy ra vi phạm. Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm cũng đã có văn bản đề nghị các địa phương triển khai thực hiện Kế hoạch này.
6. NHÌN TỪ THỰC TẾ VÙNG I: ĐỪNG ĐỂ NHỮNG BÃI VEN BIỂN, BÃI VEN SÔNG TRỞ THÀNH “BÃI BẪY”
Trong phạm vi hoạt động của Chi cục Kiểm lâm Vùng I, Quảng Ninh và Hải Phòng là những địa phương có hệ thống vùng ven biển, cửa sông, bãi triều, bãi bồi và nhiều sinh cảnh có ý nghĩa đối với các loài chim hoang dã, chim di cư.
Bên cạnh đó, hoạt động bẫy bắt chim có thể xuất hiện tại các bãi ven sông, bãi bồi và những khu vực chim thường kiếm ăn, nghỉ ngơi.
Đây là những địa bàn cần sự quan tâm của chính quyền, lực lượng chức năng và cộng đồng, nhất là trong mùa chim di cư.
Nơi chim tìm đến phải là nơi chúng được an toàn.
* Hãy cùng nói không với săn bắt, bẫy bắt, mua bán và tiêu thụ chim hoang dã trái pháp luật
7. PHÁT HIỆN VI PHẠM – BẠN CẦN LÀM GÌ?