Bài 2. Tại sao phải bảo vệ chim di cư
Mỗi mùa chim đến là một lời nhắc về trách nhiệm của con người
Mỗi mùa di cư, những đàn chim lại bắt đầu một hành trình dài. Có loài phải vượt qua hàng nghìn kilômét để tìm kiếm thức ăn, nghỉ ngơi, trú đông và tiếp tục hành trình của mình.
Trên hành trình ấy, Việt Nam là nơi cư trú, kiếm ăn hoặc điểm dừng chân của nhiều loài chim hoang dã, chim di cư. Những vùng đất ngập nước, bãi triều, bãi bồi ven sông, cửa sông, vùng ven biển... có thể trở thành những nơi đặc biệt quan trọng đối với chúng.
Nhưng những hành trình ấy sẽ ra sao nếu nơi chúng tìm đến không còn an toàn?
Nếu những cánh chim bị săn bắt, bẫy bắt; nếu sinh cảnh bị thu hẹp, ô nhiễm hoặc xáo trộn; nếu những nơi từng cung cấp thức ăn và chỗ nghỉ không còn phù hợp?
Đó là lý do chúng ta cần hiểu: Vì sao phải bảo vệ chim hoang dã, chim di cư?
Không chỉ bởi chúng là một phần của vẻ đẹp tự nhiên.
Không chỉ bởi chúng làm cho những vùng đất trở nên sinh động hơn.
Mà sâu xa hơn, bảo vệ chim di cư là bảo vệ đa dạng sinh học, bảo vệ hệ sinh thái và môi trường sống, đồng thời thể hiện trách nhiệm của con người đối với thiên nhiên và các thế hệ mai sau.
1. BẢO TỒN ĐA DẠNG SINH HỌC – GIỮ LẠI MỘT PHẦN SỰ SỐNG CỦA THIÊN NHIÊN
Vì mỗi loài chim đều là một phần của tự nhiên
Những vùng đất ngập nước, bãi triều, bãi bồi... có thể là điểm dừng chân quan trọng của chim di cư.
Đối với con người, một bãi bồi, một vùng nước hay một khoảng đất ven sông có thể chỉ là một phần bình thường của cảnh quan.
Nhưng đối với những đàn chim vừa trải qua một hành trình dài, đó có thể là nơi chúng tìm kiếm thức ăn, bổ sung năng lượng và nghỉ ngơi trước khi tiếp tục bay.
Mỗi loài chim là một phần của tự nhiên. Bảo vệ chim không chỉ là bảo vệ từng cá thể mà còn là bảo vệ quần thể, bảo vệ sinh cảnh và những điều kiện tự nhiên cần thiết cho sự tồn tại của nhiều loài. Khi một loài suy giảm hoặc biến mất, sự mất mát có thể ảnh hưởng đến sự cân bằng của hệ sinh thái.
* Giữ lại cánh chim hôm nay – Giữ lại sự phong phú của thiên nhiên ngày mai
2. BẢO VỆ CHIM CŨNG LÀ BẢO VỆ SINH CẢNH VÀ HỆ SINH THÁI
Đối với chim di cư, một sinh cảnh an toàn có thể quyết định khả năng hoàn thành hành trình của chúng.
Chim không tồn tại tách biệt với thiên nhiên. Sự sống của chúng gắn với nguồn nước, nguồn thức ăn, nơi kiếm ăn, nghỉ ngơi và những điều kiện tự nhiên phù hợp. Bởi vậy, bảo vệ chim cũng là bảo vệ những nơi chim tìm đến: vùng đất ngập nước, bãi triều, bãi bồi ven sông, cửa sông, vùng ven biển và rừng ngập mặn.
Nếu những sinh cảnh ấy bị ô nhiễm, thu hẹp hoặc xáo trộn quá mức, không chỉ chim bị ảnh hưởng mà nhiều loài sinh vật khác cùng phụ thuộc vào đó cũng bị tác động.
Đó là lý do bảo tồn chim di cư phải gắn với bảo vệ sinh cảnh và hệ sinh thái.
Muốn những cánh chim còn nơi trở về, trước hết chúng ta phải giữ những nơi ấy còn sự sống. CHIM → SINH CẢNH → HỆ SINH THÁI → SỰ SỐNG
3. BẢO VỆ CHIM CŨNG LÀ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG SỐNG CỦA CON NGƯỜI
Có thể có người đặt câu hỏi:
“Bảo vệ chim thì liên quan gì đến cuộc sống của tôi?”
Câu trả lời là: liên quan nhiều hơn chúng ta tưởng.
Con người không sống bên ngoài tự nhiên. Chúng ta sống trong các hệ sinh thái, sử dụng nguồn nước, đất đai, cảnh quan và hưởng lợi từ những giá trị mà tự nhiên mang lại.
Một vùng đất ngập nước, một bãi triều, một cửa sông hay một khu rừng ngập mặn được bảo vệ không chỉ có ý nghĩa đối với chim mà còn có giá trị về môi trường, cảnh quan, nghiên cứu khoa học, giáo dục và các hoạt động phù hợp như quan sát chim, trải nghiệm thiên nhiên, du lịch sinh thái.
Thiên nhiên được bảo vệ tốt cũng tạo ra những cơ hội để cộng đồng phát triển các hoạt động như giáo dục môi trường, nghiên cứu, quan sát chim, du lịch sinh thái và trải nghiệm thiên nhiên theo hướng bền vững.
Ngược lại, khi con người săn bắt, bẫy bắt, mua bán và tiêu thụ động vật hoang dã trái pháp luật, chúng ta không chỉ lấy đi một phần của tự nhiên mà còn tạo ra nhu cầu khiến các hành vi khai thác trái phép tiếp tục diễn ra.
Bảo tồn không phải là lựa chọn giữa “thiên nhiên” và “con người”. Bảo vệ thiên nhiên tốt chính là góp phần tạo dựng một môi trường sống tốt hơn cho con người.
4. BẢO VỆ CHIM DI CƯ LÀ GÌN GIỮ GIÁ TRỊ VĂN HÓA- XÃ HỘI – GIÁO DỤC; GIỮ LẠI NHỮNG MÙA CHIM CHO THẾ HỆ MAI SAU
Có những giá trị của thiên nhiên không thể đo bằng tiền.
Đó là tiếng chim trên những bãi bồi ven sông.
Là đàn chim bay trên mặt nước lúc bình minh.
Là hình ảnh những mùa chim trở về mà nhiều thế hệ người dân đã từng chứng kiến.
Đối với các địa phương trong phạm vi hoạt động của Chi cục Kiểm lâm Vùng I, đặc biệt là Quảng Ninh và Hải Phòng, các khu vực ven biển, cửa sông, bãi triều, bãi bồi... không chỉ có giá trị về sinh thái mà còn tạo nên những cảnh quan đặc trưng của địa phương.
Nhưng có lẽ giá trị quan trọng hơn nằm ở cách con người ứng xử với thiên nhiên.
Khi một người không đặt bẫy.
Khi một người không mua một con chim bị bắt từ tự nhiên.
Khi một gia đình đưa trẻ em đi quan sát chim thay vì bắt chim về nuôi.
Khi một người dân nhìn thấy hành vi vi phạm và chủ động thông tin cho cơ quan chức năng.
Những hành động tưởng như nhỏ bé ấy lại góp phần hình thành một cách ứng xử văn minh, có trách nhiệm với thiên nhiên.
Một đứa trẻ được nhìn thấy đàn chim bay tự do sẽ có một ký ức rất khác với một đứa trẻ chỉ nhìn thấy chim trong những chiếc lồng. Mỗi hành động nhỏ đều có ý nghĩa: không đặt bẫy, không mua chim bị bắt từ tự nhiên, không tiếp tay cho vi phạm và chủ động thông tin khi phát hiện dấu hiệu vi phạm.
* Hãy để thế hệ sau vẫn còn được nhìn thấy những mùa chim trở về.
5. BẢO VỆ CHIM – TRÁCH NHIỆM KHÔNG CỦA RIÊNG AI
Bảo vệ chim di cư không phải là trách nhiệm của riêng lực lượng Kiểm lâm. Đó là trách nhiệm của cơ quan quản lý, chính quyền địa phương, lực lượng chức năng, tổ chức, cộng đồng và mỗi người dân.
Một chiếc bẫy được đặt xuống có thể chỉ mất vài phút; nhưng để một quần thể phục hồi và một sinh cảnh bị suy thoái trở lại trạng thái tốt có thể cần rất nhiều thời gian.
* BẢO VỆ CHIM HÔM NAY – GIỮ LẠI MÙA CHIM NGÀY MAI.